Kynning į keppnissundi fatlašra

Flokkunarkerfi og žjįlfun

 

Höf: Geir Sverrisson, Ķžróttakennari.

(Ritgerš unnin viš nįm ķ Ķ.K.Ķ)

 

Inngangur

Alžjóšleg samtök fatlašra ķžróttamanna

Žróun flokkunarkerfisins

Nżja flokkunarkerfiš (S flokkakerfiš)

Fyrirkomulag flokkunar

Stigagjöf eftir flokkun

Starfsemi Ķžróttasambands Fatlašra

Žjįlfun fatlašra

Tęknižjįlfun hreyfihamlašra

Nišurlag

Heimildaskrį

 

Inngangur

 

Oft į tķšum hafa oršiš heitar umręšur um stöšu afreksķžrótta fatlašra ķ samanburši viš ófatlaša. Undirritašur lętur žessar umręšur sem vind um eyru žjóta og sem betur fer fjallar ritgerš ekki um žaš mįlefni. Žeir sem eru hvaš neikvęšastir benda oft į aš ķžróttum fatlašra sé skipt upp ķ svo marga fötlunarflokka aš tiltölulega aušvelt sé aš verša sigurvegari. Svo ekki sé talaš um hversu fįir séu žįtttakendur į slķkum mótum.

Ķslenskir fatlašir ķžróttamenn hafa įtt mikilli velgengni aš fagna ķ sundi. Ķ ritgerš žessari mun ég reyna aš bestu getu aš śtskżra žetta margumtalaša flokkunarfyrirkomulag įsamt nokkrum atrišum um žjįlfun fatlašra keppnismanna.

Fyrir hinn almenna sundmann žį getur žetta einnig reynst įhugaverš lesning žar sem nśverandi flokkunarkerfi gengur śt frį nokkurs konar stigagjöf. Mismunandi žįttum sundsins og lķkamspörtum er žannig gefiš vęgi sem reiknaš er śt frį. Žannig gęti ófatlašur sundmašur séš hversu mikiš vankantar į tękni hans vega.

Ritgeršin greinir frį žeim žįttum sem spila inn ķ keppnisžjįlfun fatlašra sundmanna, hvernig alžjóšlegri flokkun fer fram og hvaša hugmyndafręši sé į bak viš flokkunina. Einnig hver staša Ķžróttasambands Fatlašra sé og markmiš sambandsins. Sķšasti hluti ritgeršarinnar greinir frį nokkrum atrišum sem hafa ber ķ huga viš žjįlfun fatlašra sundmanna og nefnd nokkur dęmi um algengar fatlanir.

 

Alžjóšleg samtök fatlašra ķžróttamanna

 

Ķ dag eru eftirfarandi samtök starfandi. Sum žessara samtaka halda sķn eigin sér mót og eru hvert fyrir sig sterk samtök.

 

ISOD

Aflimašir (Amputee), fęšingagallar (Les Autrus)

CP-ISRA

Spastķskir (Cerebral Paralysis)

ISMGF

Lömun (Paralysis and paresis muscular impairment)

IBSA

Blindir og sjónskertir

INAS

Žroskaheftir

CISS

Heyrnalausir

 

IPC (International Paralympic Commitie) eru alžjóšleg samtök fatlašra ķžróttamanna og halda mešal annars Ólympķumót Fatlašra (Paralympics). Ekki taka žó öll žessara alžjóšasamtaka žįtt ķ žvķ móti. Žau samtök sem žar taka žįtt eru; ISOD, CP-ISRA, ISMGF, IBSA og nś sķšast INAS. (H4, s.8)

Įriš 1996 voru žroskaheftir (INAS) ķ fyrsta sinn mešal žįtttakenda į Ólympķumóti Fatlašra (Paralympics). Žess fyrri utan heldur INAS (žroskaheftir) sķna eigin Special Olympics. CISS (heyrnalausir) hafa stašiš utan viš Ólympķumót fatlašra (Paralympics).

Į heimsmeistaramótum er svipaš fyrirkomulag utan žess aš sér mót er fyrir hverja ķžróttagrein.

Ķžróttasamband Fatlašra er ašili aš öllum žessum samtökum, įsamt NORD-HIF sem eru samtök Ķžróttasambanda Fatlašra į Noršurlöndum. (H4, s.8)

 

 

Žróun flokkunarkerfisins

 

Hjį žroskaheftum og heyrnalausum er ašeins um einn fötlunarflokk aš ręša. Hjį hreyfihömlušum og blindum/sjónskertum eru flokkarnir hins vegar fleiri.

 

Undirflokkar hreyfihamlašra og blindra/sjónskertra:

 

ISOD (Amp)

ISOD (L.A.)

CP-ISRA

ISMGF

IBSA

A1

LSw1

CP1

1A

B1

A2

LSw2

CP2

1B

B2

A3

LSw3

CP3

1C

B3

A4

LSw4

CP4

2

 

A5

LSw5

CP5

3

 

A6

LSw6

CP6

4

 

A7

 

CP7

5

 

A8

 

CP8

6

 

A9

 

CP9

 

 

(H2, s. 67)

 

Į Ólympķumóti fatlašra ķ Seoul 1988 var keppt eftir ofangreindu flokkunarkerfi sem samanstóš af talsvert mörgum flokkum hjį hreyfihömlušum. Į Heimsmeistaramóti ķ sundi ķ Assen Hollandi 1990 var keppt eftir nżju flokkunarkerfi hreyfihamlašra sem samanstóš af ašeins 10 fötlunarflokkum.

Undantekning frį žessari žróun eru flokkar blindra og žroskaheftra. Įstęša žess er sjįlfsagt ešli fötlunarinnar sem erfitt er aš samręma flokkum hreyfihamlašra. Blindir og sjónskertir skiptast ķ 3 undirflokka en žroskaheftir ķ einn flokk sem er auškenndur meš stafnum ‘C’.

 

Undirflokkar IBSA (blindir og sjónskertir):

 

Undirflokkur

Lżsing

B1

Ekkert til lķtiš ljósskyn ķ hvorugu auga og ófęr um aš greina śtlķnur handar ķ hvaša fjarlęgš sem er. (Keppendur verša aš synda meš byrgt fyrir augu).

B2

Getur greint śtlķnur handar og upp aš sjón nįkvęmni 2/60 og/eša sjónsviš minna en 5 grįšur. (Flokkun skal gerš į betra auga og ef notašar eru linsur eša annaš slķkt skulu žęr notašar viš flokkun, burtséš frį žvķ hvort žęr eru notašar ķ keppni ešur ei).

B3

Sjón nįkvęmni frį 2/60 til 6/60 og sjónsviš frį 5 grįšum til 20 grįša.

(H1, s. 73)

 

Ekki veršur fjallaš hér sérstaklega um undirflokka samtaka hreyfihamlašra žar sem žeir flokkar hafa veriš sameinašir ķ 10 fötlunarflokka, sem er ķ daglegu tali nefnt S-flokkakerfiš. Alennt mį um eldra flokkunarkerfiš segja aš eftir žvķ sem talan viš viškomandi undirflokk lękkar, žvķ meiri fötlun (lķkt og meš B-flokkanna hér aš undan).

 

 

Nżja flokkunarkerfiš (S flokkakerfiš)

 

S-flokkakerfiš į viš hreyfihamlaša, ž.e. alla flokka aš undanskildum B- og C-flokkum (blindir/sjónskertir og žroskaheftir). Flokkarnir eru ašeins 10 talsins og žannig öllum hinum eldri hreyfihömlunarflokkum steypt saman ķ žessa 10 flokka.

Nśverandi flokkakerfi sem hefur veriš notaš frį 1990 gengur śt į stigaśtreikninga žar sem gengiš er śt frį 300 stigum og tališ nišur į viš. Žannig er reiknaš śt frį žvķ aš 300 stig séu heilbrigšur sundmašur. Til žess aš teljast fatlašur sundmašur žarf viškomandi aš hafa a.m.k. 15 stig til frįdrįttar žeim 300. (H1, s.74)

Žetta nżja flokkunarkerfi er vandmešfariš žar sem sundmenn aš ólķkri fötlun synda saman, t.d. sundmašur sem vantar į handlegg keppir viš annan sem į vantar fótlegg. Žetta viršist ósanngjarnt žvķ aš vęgi fóta og handa er misjafnt milli sundašferša ķ aflfręšilegum skilningi. Žess vegna fį skrišsund, baksund og flugsund heitiš S1 til S10, bringusund heitiš SB1 til SB10 og fjórsund heitiš SM1 til SM10. Žannig getur sį fatlaši lent ķ mismunandi flokkum eftir sundašferš. (H1, s.76)

Meš tilkomu žessa kerfis varš ašferšin viš flokkun einstaklinga einnig fullkomnari. Til žess aš öšlast keppnisrétt žarf sį fatlaši aš öšlast alžjóšlega flokkun sem fer fram yfirleitt ķ vikunni fyrir stórmót. Ekki er sķšar žörf į slķku mati nema til komi kęrumįl. Einnig bęttist viš sś ašferš aš ķ staš žess aš meta einstaklinga į žurru landi voru žeir lįtnir synda ķ sundlaug og fylgst meš hreyfigetu ķ hverri sundašferš (meš tilliti til aflfręšilegra žįtta). (H1, s. 75).

 

Fyrirkomulag flokkunar

 

Ķ hverri alžjóšlegri flokkun žarf lęknisfręšilegan og tęknilegan flokkunarmann meš tilskilin leyfi frį alžjóšanefnd.

 

Eftirfarandi atriši eru skošuš (męld) į landi:

Mat į vöšvastyrk
Mat į skeršinu hreyfigetu (samhęfing)
Mat į virkni lišamóta
Męling į śtlim/śtlimum sem vantar
Męling į bśk

 

Eftirfarandi atriši eru skošuš ķ sundlaug:

Stunga (ef mögulegt vegna fötlunar)
A.m.k. 25 metra af hverri sundašferš
Śt frį įkvešnu formi žarf aš meta atriši s.s. legu, fleytni, stöšugleika/nżtingu hvers lķkamshluta viš sundtök.
Framkvęmdur snśningur į keppnislķkum hraša.

(H1, s. 75-76)

Stigagjöf eftir flokkun

 

Eins og įšur sagši er gengiš frį žvķ aš heilbrigšur sundmašur fįi 300 stig. Af žessum 300 stigum eru mismunandi žęttir sundsins og lķkamshlutum ķ sundtaki gefiš vęgi.

 

S flokkur

Skriš-, bak-, flugsund

SB flokkur

Bringusund

Armar

130 stig

Armar

110 stig

Fętur

100 stig

Fętur

120 stig

Bśkur

50 stig

Bśkur

50 stig

Start

10 stig

Start

10 stig

Snśningar

10 stig

Snśningar

10 stig

 

Samtals gefur hver sundašferš fyrir sig 300 stig. Žaš į viš aš sundmašur sé ófatlašur. Til žess aš teljast fatlašur mį sundmašur ekki hafa fleiri en 285 stig (15 stiga frįdrįtt). (H1, s.74)

Žaš er augljóst aš fatlašur einstaklingur getur fengiš misjafnt vęgi eftir žvķ hvort um er aš ręša t.d. skrišsund eša bringusund og žannig lent ķ sitthvorum flokknum t.d. S9 og SB8 ef į hann vantar t.d. fótlegg. Žvķ žarf aš reikna śt hvaša flokk hann skal synda ķ žegar til fjórsunds kemur. Žvķ er notuš žessi formśla:

 

3 x S flokkur + 1 x SB flokkur = SM

4

 

Formślan margfaldar gildi S-flokks meš žremur žar sem sundašferšir S-flokks eru žrjįr, ž.e. skriš-, bak- og flugsund. SB-flokkurinn er sķšan margfaldašur meš einum žar sem ašeins bringusund tilheyrir SB-flokknum. Sķšast er deilt meš fjölda sundašferšanna ķ fjórsundi. (H1, s.78)

 

S-flokkar samkvęmt stigagjöf eftir mat: (H1, s. 98 - 117)

 

Flokkur

Stig

Almennt

S1

40-65

Sundmenn ķ žessum flokki framkvęma ašeins baksund meš bįšum höndum samtķmis. Myndi venjulega ekki geta framkvęmt skišsund vegna skorts į stöšugleika höfušs. Startaš ofan ķ sundlaug meš engri frįspyrnu (einnig ķ snśn.).

S2

66-90

Žessi flokkur myndi ešlilega ašeins framkvęma baksund vegna skorts į stöšugleika höfušs viš öndun ķ skrišsundi. Möguleiki į baksundi meš bįšum höndum samtķmis. Startaš ofan ķ sundlaug meš engri frįspyrnu (einnig ķ snśningum).

S3

91-115

Sundmenn geta framkvęmt skrišsund. Hjį žeim sem skortir marga śtlimi er leyfilegt aš framkvęma flugsunds hreyfingar meš lķkama til framdrifs. Venjulega startaš ofan ķ laug og engin frįspyrna ķ starti og snśningum.

S4

116-140

Tekur einnig yfir žį sem vantar marga śtlimi en žó meš betri lķkamslegu en S3 og meiri nżtingu arma ķ sundtaki. Venjulega startaš ofan ķ laug meš lķtilli eša engri frįspyrnu ķ starti/snśningum. Heimilt aš starta sitjandi af startpalli.

S5

141-165

Tekur yfir dverga meš ašra fötlun. Flestir ķ flokknum starta ofan ķ laug meš engri frįspyrnu. Heimilt er aš starta sitjandi af startpalli eša standandi viš hliš startpalls. Žeir meš fęšingagalla, spastķskir eša aflimašir mega framkvęma örlitla frįspyrnu.

S6

166-190

Dvergar, aflimun tveggja arma og sumir fęšingargallar tilheyra žessum flokki. Sumir starta ofan ķ laug en ašrir af startpalli. Lįgmarks frįspyrna hjį öšrum en tveggja arma aflimun. Heimilt aš starta sitjandi af palli.

S7

191-215

T.d. vöntun tveggja śtlima. Fyrir utan žį sem vantar tvo śtlimi er start af startpalli meš takmarkašri frįspyrnu (einnig ķsnśningum). Sitjandi start er leyfilegt.

S8

216-240

T.d. Tveir styttri śtlimir. Geta startaš af startpalli, žó meš skort į jafnvęgi. Leyfilegt aš starta af bakka. Snśningar meš mešal sterkri frįspyrnu, fyrir utan žį einstaklinga meš aflimun arma.

S9

241-265

T.d. einn styttri śtlimur og spastķskir meš litla skeršingu į samhęfingu. Framkvęma ešlileg stört, snśninga og frįspyrnu.

S10

266-285

Lįgmarks fötlun. Ešlileg stört, snśn. og frįspyrnur.

 

 

SB-flokkar samkvęmt stigagjöf eftir mat: (H1, s. 118 - 137)

 

Flokkur

Stig

Almennt

SB1

40-65

T.d. veruleg stytting allra śtlima eša verulega skert hreyfigeta allra śtlima. Startaš ofan ķ laug meš engri frįspyrnu ķ starti og snśningum.

SB2

66-90

T.d. veruleg stytting eša skert hreyfigeta a.m.k. žriggja śtlima. Startaš ofan ķ laug meš engri frįspyrnu ķ starti og snśningum.

SB3

91-115

T.d stytting eša skeršing śtlima en stśfar sem mynda nokkurn framdrifskraft. Startaš ofan ķ laug meš engri frįspyrnu (einnig ķ snśningum). Sumir ķ žessum flokki gętu startaš meš stungu.

SB4

116-140

Skert hreyfigeta eša styttingar śtlima en žó višunandi framdrifskraftur į tveimur śtlimum. Venjulega startaš ofan śr laug. Sumir gętu hinsvegar framkvęmt start af startpalli meš lįgmarks frįspyrnu.

SB5

141-165

Engin framdrifskraftur af völdum fótataka. Venjulega startaš ofan ķ laug en leyfilegt aš starta sitjandi af startpalli eša af bakka.

SB6

166-190

T.d. vöntun beggja fótlima, žrķr stśfar og ešlilegur fótlimur. Venjulega startaš ofan ķ laug meš mešal frįspyrnu. Leyfilegt aš starta sitjandi af startpalli og sumir standandi.

SB7

191-215

T.d. vöntun tveggja arma, vöntun fótlima nešan hnjįlišs eša vöntun arms og fótlims. Sumir starta standandi af startpalli. Snśningar meš mešal til ešlilegrar frįspyrnu.

SB8

216-240

Ešlilegur myndun framdrifskrafts arma, fyrir utan śtlimamissi arms/arma en žį eru fótlimir óskaddašir. A.m.k. einn fótlimur knżr ešlilegt sundtak. Eru fęrir um aš starta af startpalli og framkvęma ešlilega snśninga.

SB9

241-265

Ešlileg armtök og fótatök. T.d. vöntun arms nešan olnboga og vöntun fótleggjar mišja vegu hnjį- og ökklališs. Geta framkvęmt ešlileg stört og snśninga.

SB10

266-285

Lįgmarks fötlun. T.d. skert hreyfigeta annars mjašmališs, vöntun fótar eša handar. Framkvęma ešlileg stört og snśninga.

 

 

Starfsemi Ķžróttasambands Fatlašra

 

Ķžróttasamband Fatlašra var stofnaš 17. maķ 1974. Hlutverk ĶF hefur veriš frį stofnun žess aš; ,,hafa yfirumsjón meš allri ķžróttastarfsemi fyrir fatlaša į Ķslandi, aš vinna aš eflingu ķžrótta fyrir fatlaša og koma fram sem fulltrśi Ķslands viš erlenda ašila varšandi allt er lżtur aš ķžróttastarfi fatlašra." (H4, s. 7)

Ķžróttasamband Fatlašra hefur stundum veriš nefnt ,,litla ĶSĶ" vegna žess aš žaš tekur yfir allar ķžróttagreinar fatlašra og lķkist žvķ meira ĶSĶ heldur en nokkru sérsambandi.

Sambandiš hefur sent fatlaša keppnismenn į Ólympķumót Fatlašra (Paralympics) frį įrinu 1980. (H4, s. 8)

Žó svo starf ĶF sé ķ alla staši göfugt starf er eins konar duliš markmiš innan veggja ĶF. Žaš er aš gera fatlaša ķžróttamenn óhįša sambandinu. Žetta viršist ķ fyrstu undarleg žversögn en er žaš ekki žegar nįnar er aš gįš. Til žess aš fatlašur ķžróttamašur nįi sem mestum framförum er žaš mikilvęgt aš hann žjįlfi į mešal ofjarla sinna (ófatlašra). Žannig hefur hann endalaust tękifęri til framfara žrįtt fyrir aš vera e.t.v. fremstur ķ sķnum flokki. Žetta višhorf hefur a.m.k. veriš rķkjandi mešal afreksmanna ķ röšum fatlašra. Žeir hafa žjįlfaš ķ almennum félögum ķ sinni grein. Žetta hefur oft skilaš frįbęrum įrangri og hefur ĶF stutt dyggilega viš bakiš į afreksmönnum sķnum. Žó svo fatlašir ķžróttamenn hafi įkvešnum skyldum aš gegna gagnvart félagi sķnu (ófatlašir) hefur žaš sem betur fer aldrei stangast į viš alžjóšlegar keppnir į vegum ĶF.

 

Žjįlfun fatlašra

 

Ķ gegnum tķšina hafa fatlašir ķžróttamenn veriš mjög lįnsamir hvaš varšar žjįlfarmįl. Žeir hafa ętķš haft ašgang aš bestu fįanlegum žjįlfurum į landinu į hverjum tķma.

Žjįlfun į fötlušum einstaklingum er aš mestum hluta óbreytt žjįlfun ófatlašra. Hinsvegar eru žęttir sem hafa veršur ķ huga viš žjįlfun fatlašra og eru frįbrugšnir žjįlfun ófatlašra. Žjįlfun fatlašra er krefjandi tilbreyting fyrir žjįlfara sem getur stušlaš aš meiri vķšsżni ķ žjįlfun žar sem žjįlfari žarf e.t.v. aš žróa breytta tękni śt frį fyrri kunnįttu og beita óhefšbundnum žjįlfašferšum meš fatlaša einstaklinginn.

Hjį blindum/sjóskertum og žroskaheftum er žjįlfun og tękni ekki ólķkt žvķ sem gerist hjį ófötlušum. Takmörkun žeirra er ekki lķkamslegs ešlis en į móti kemur aš hjį žroskaheftum žarf aš vanda mjög svo alla leišsögn og erfitt getur veriš aš koma tęknilegum rįšleggingum til skila. Hjį blindum og sjónskertum žarf žjįlfari aš reyna aš setja sig ķ spor iškanda sķns og skilja žaš aš įręši hans ķ sundinu getur aldrei oršiš į viš žann sem er sjįandi. Leggja žarf įherslu į aš rétt sundtök žannig aš sį blindi/sjónskerti geti įętlaš hvenęr hann nįlgast bakkann.

Ef um er aš ręša žjįlfun mešal ófatlašra sundmanna verša ęfingafélagar žess fatlaša aš sżna umburšalyndi gagnvart žeim fatlaša og reyna aš setja sig ķ hans spor.

Viš žjįlfun hreyfihamlašra spila inn ķ mun fleiri žęttir og žį sérstaklega varšandi tęknilega śtfęrslu sundsins. Hvaš varšar žjįlfręšina sjįlfa aš žį er beitt sömu ašferšum og hjį ófötlušum en įherslur gętu žó veriš misjafnar.

 

 

Tęknižjįlfun hreyfihamlašra

 

Įšur en rętt veršur um žį žętti sem skipta mįli ķ tęknižjįlfun hreyfihamlašra veršur aš hafa stuttan inngang aš aflfręši sundsins.

Fjórir kraftar verka į sundmann ķ vatninu. Allir kraftarnir verka samtķmis en mismikiš.

Žyngdarkraftur. Žyngd hlutar er togkraftur jaršar ķ hlutinn og samręmist žyngdarlögmįli Newtons. Stęrš žyngdarkraftsins fer eftir massa hlutarins sem hann hefur įhrif į. Sį punktur sem žyngdarkrafturinn verkar į nefnist žyndarpunktur. (H5, s. 13)

Uppdrifskraftur er gagnstęšur kraftur viš žyngdarkraftinn og veldur žvķ aš hlutir fljóta ķ vatni. Uppdrifskrafti er skipt ķ stöšuuppdrif og hreyfiuppdrif. Stöšuuppdrif samręmist kenningu Arkimedesar sem gengur śt frį žvķ aš žegar hlutur er settur ķ vatn léttist hann jafnmikiš og rśmmįl žess vatns vegur sem hann ryšur frį sér. Hreyfiuppdrif gengur śt frį žvķ aš eftir žvķ sem hraši sundmanns er meiri žeim mun ofar liggur hann ķ vatninu. (H5, s. 14)

Mótstöšukraftur (vatnsmótstaša). Skiptist ķ framhlišarmótstöšu sem er mótstaša af völdum vatns fyrir framan sundmann og lķkami hans skellur į. Hörundsmótstaša er žegar hörund og vatn snertast og myndast žį nśningur sem hefur einhver įhrif į sundmanninn. Yfirboršsmótstaša er sś hindrun į yfirboršinu (yfirboršsspenna) sem lķkaminn žarf aš rjśfa viš sund/stungur. Išumótstaša (aftursog) er sį hvirfilstraumur (sog) aftan viš sundamann sem togar ķ hann og dregur žannig śr hraša hans. (H5, s. 15-17)

Framdrifskraftur (myndun knżiafls). Er sį kraftur sem kemur sundmanni įfram ķ vatninu og myndar knżiafl. Žetta samręmist 3. hreyfilögmįli Newtons um įtak og gagnverkun ž.e. aš žegar įtaki er beytt į vatniš myndar žaš gagnverkun (framdrif) sem flytur sundmann įfram. (H5, s. 17)

 

Flot sundmanna er misjafnt. Žaš įkvaršast af žyngdarkrafti og uppdrifskrafti. Eins og įšur sagši įkvaršast žyngdarkraftur af massa hlutarins (lķkamans). Lķkams samsetning skiptir mįli varšandi įkvöršun lķkamsmassa og ž.a.l. hversu sterkur žyngdarkrafturinn er til móts viš uppdrifskraft. Eftirfarandi tafla sżnir ešlisžynd vatns ķ samanburši viš lķkamann.

Vatn 4°

1,000

Vöšva vefur

1,050

Bein vefur

1,800

Fitu vefur

0,950

(H3: s.14)

Žegar žyngdarkraftur og uppdrif er ķ jafnvęgi getur sundmašur flotiš. Einstaklingar fljóta misvel. Žegar žyndarpunktur og uppdrifskraftur falla ekki alveg saman sökkva t.d. fętur. Žį er uppdrifskrafturinn mun ofar į lķkamanum en žyngdarkrafturinn. (H5: s.15)

Hjį lķkamlega fötlušum einstaklingum getur žetta hlutfall skarast verulega. Hjį lömušum visna fętur og verša mjög léttar žvķ fęrist žyngdarpunktur ofar į lķkamanum. Hjį einstaklingi sem į vantar annann fótlegg fęrist žyngdarpunktur ofar og meira yfir į ,,heilu" hlišina (žar er meiri žyngd). (H3: s.14)

Žegar armur ,,krossar" yfir žyngdarpunkt (mišlķnu) t.d. ķ yfirtaki baksunds veršur snśningur į lķkamanum (ķ įtt aš hönd sem er ķ undirtaki). Hjį fötlušum sundmönnum sem į vantar t.d. śtlim skeršist žetta hlutfall verulega mišaš viš hjį ófötlušum sundmanni vegna breyttrar stašsetningar žyngdarpunkts. (H3, s. 18-19). Žvķ gęti žurft aš breyta sundtękninni žannig aš t.d. fętur gętu leišrétt žann snśning sem veršur žegar einhentur mašur syndir baksund.

Framdrifskraftur getur talsvert frįbrugšinn hjį fötlušum sundmönnum. Sumir hafa skertan kraft og skila žvķ ekki sama framdrifi į höndum/fótum viš sundtak. Hjį žeim sem ójafnvęgi er į lķkamshlutum veršur verulegt ójafnvęgi ķ sundtökum. T.d. hjį žeim sem į vantar annann handlegg er tilhneiging til aš leita ķ žį įtt sem į vantar handlegg, vegna sterks sundtaks į heilu hendinni. (H3. s. 20-21). Rįš viš žessari stefnubreytingu er aš snśa höfši ķ įtt aš ,,heilu" hlišinni og mynda žannig mótsnśning. Einnig er hęgt aš minnka kraftbeitingu į hinni ,,heilu" hendi. (H6. s.9) Höfundur ritgeršarinnar į viš žess konar fötlun aš strķša og samkvęmt eigin reynslu gefst žaš einnig vel aš hafa sterk fótatök sem leišrétta stefnubreytinguna jafn haršan og hśn veršur. Žvķ žarf ķ žessu tilfelli aš žjįlfa fótatök mjög vel og er žaš jafnan vaninn aš reynt er aš fį 110% nżtingu śr žeim lķkamspörtum sem heilir eru hjį žeim fatlaša.

Žvķ hefur oftar en ekki fariš svo aš sundmenn velja sér sundgrein sem hentar žeim best mišaš viš fötlun. S.s. arm aflimanir ķ bringusund og fóta aflimanir ķ skriš-, bak- eša flugsund. Enda er žar um breytt hlutföll milli arm- og fótataka s.b.r. kaflann um ,,Stigagjöf eftir flokkun".

Framhlišarmótsstaša getur veriš mjög mikil hjį žeim sem eru mikiš fatlašir, t.d. hjį męnusköddušum. Žar kemur til styrkleysi ķ fótum og mį segja aš žeir hafi akkeri aš draga (set staša). Fyrir hinn ófatlaša sundmann er lįrétt staša įsamt straumlķnulögun mikilvęg til aš minnka žessa mótstöšu. (H3. s.22)

Almennt mį segja um žjįlfun fatlašra aš reynt skal ķ lengstu lög aš samręma žjįlfunina viš žjįlfašferšir hins ófatlaša sundmanns. Mögulegt er aš hanna sérstaklega hjįlpartęki s.s. blöšku į einfętta, spaša į einhenta o.s.frv. ķ žeim tilgangi aš žjįlfa einnig upp skaddaša lķkamsparta ķ žeim tilgangi aš višhalda lķkamlegu jafnvęgi og aš geta fylgt betur ófötlušum ęfingafélögum į ęfingum. Möguleikarnir til betrumbóta į tękni og viš žjįlfun eru ótakmarkašir og ętti sį fatlaši og žjįlfari hans aš lįta hugmyndaflugiš rįša feršinni ķ žjįlfuninni. Hér hafa einungis veriš nefnd žau almennu atriši sem vert er aš hafa ķ huga viš žjįlfun fatlašra.

 

Nišurlag

 

Žegar kom aš lokum žessarar ritgeršar var greinilegt aš efniš er žaš višamikiš aš žaš ętti e.t.v. frekar heima ķ lokaritgerš. Žvķ žurfti höfundur aš setja sér takmarkanir ķ umfjölluninni og nefna helstu žętti efnistakanna. Mikiš ber į hreyfihömlušum ķ yfirferšinni enda er žar um mestan mun aš ręša mišaš viš ófatlašann einstakling.

Žaš er von mķn aš įframhald verši į velgengni fatlašra sundmanna į Ķslandi og sundfélög og žjįlfara haldi įfram žvķ frįbęra starfi og višhorfi sem žeir hafa sżnt fötlušum sundmönnum ķ gegnum tķšina.

 

Heimildaskrį

 

  1. APOC, 1995. General & functional classification guide. Atlanta.
  2. COOB’92, 1992. General and functional classification guide. Barcelona.
  3. Ellen Bull, Jahn Haldorsen, Nina Kahrs, Gunnar Mathiesen, Inga Friis Mogensen, Åse Torheim, Mette Berg Uldal, 1985. In the pool. Univesitetsfolaget AS, Oslo.
  4. Ķžróttasamband Fatlašra, 1993. Nįmsefni fyrir leišbeinendur. Reykjavķk.
  5. Liselotte Kennel, Aušunn Eirķksson, 1994. Skólasund. Nįmsgagnastofnun. Reykjavķk.
  6. Terje Hagen, 1988. Svömmeopplęring for funksjonshemmede. Norges Handicapidrettsforbund.